ԻՐԱԴԱՐՁՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԵՎ ՀԱՅԵՐԻ ՇՈՒՐՋ

2015 - Եղեռնագործություն Գյումրիում։ ՀՀ-ում տեղակայված ռուսական ռազմակայանի զինծառայողը հրազենով և սվինով սպանեց Ավետիսյանների ընտանիքին:

Սպանվել են տան մեջ գտնվող ընտանիքի բոլոր 7 անդամները։ Սպանության մեջ կասկածվում է Գյումրիում տեղակայված 102-րդ ռուսական ռազմակայանի ժամկետային զինծառայող Վալերի Պերմյակովը:
Տեղում սպանվել էին՝

• Սերյոժա Կարապետի Ավետիսյանը (1961 թ․ ծնված, ընտանիքի հայրը),
• Հասմիկ Ռաֆիկի Ավետիսյանը (1959 թ․ ծնված, ընտանիքի մայրը),
• Արմեն Սերյոժայի Ավետիսյանը (1981 թ․ ծնված, նրանց որդին),
• Արաքս Անդրանիկի Ավետիսյանը (1990 թ․ ծնված, ընտանիքի հարսը),
• Աիդա Սերյոժայի Ավետիսյանը (1979 թ․ ծնված, դուստրը),
• Հասմիկ Արմենի Ավետիսյանը (2012 թ․ ծնված, 2 տարեկան երեխա)։

Ընտանիքի յոթերորդ անդամը՝ վեց ամսական Սերյոժա Արմենի Ավետիսյանը, տեղափոխվել էր հիվանդանոց, ծանր առողջական վիճակում, ենթարկվել վիրահատության։ Սերյոժա Ավետիսյանը հունվարի 19-ին մահացավ հիվանդանոցում (ժամը 17։02-ին երեխայի մոտ արձանագրվեց կենսաբանական մահ)։
2015 թվականի օգոստոսի 12-ին Կայազորային զինվորական դատարանը Ավետիսյանների սպանության մեջ մեղադրվող Վալերի Պերմյակովին դատապարտեց 10 տարվա ազատազրկման դասալքության և ապօրինի զենք կրելու մասով։

1990 - Մանաշիդի վրա հարձակման անցած ադրբեջանական մեծաքանակ հրոսակախմբերը հայկական ինքնապաշտպանական ուժերի ջախջախիչ հակահարվածով հետ շպրտվեցին գյուղի մատույցներից:
1990 - Ադրբեջանի Կենտրոնական կոմիտեի առաջին քարտուղար Վեզիրովի ելույթը ադրբեջանական հեռուստատեսությամբ:

• Նա կոչ էր անում հայկական բնակչության նկատմամբ վճռական գործողություններ սկսել:

1989 - ԽՍՀՄ գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանագրով Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզում դադարեցվում է ԼՂԻՄ-ի պետական և կուսակցական մարմինների գործունեությունը և ստեղծվում հատուկ կառավարման կոմիտե, որը հետագայում ստանում է «Վոլսկու կոմիտե» անունը։ Այս որոշմամբ Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզը դրվում էր Մոսկվայի ուղիղ ենթակայության տակ։

• Հրամանագրի 2-րդ հոդվածում նշված էր, որ ԼՂԻՄ ՀԿԿ-ն «ենթարկվում է անմիջականորեն ԽՍՀՄ պետական իշխանության և կառավարման բարձրագույն մարմիններին, լրիվ ծավալով օժտված է ինքնավար մարզի պատգամավորների խորհրդի և նրա գործադիր կոմիտեի լիազորություններով, իսկ Կոմիտեի նախագահը՝ ժողպատգամավորների մարզային խորհրդի գործադիր կոմիտեի նախագահի իրավունքներով ու պարտականություններով»։

1963 - Հայկական ԽՍՀ գերագույն խորհրդի նախագահության որոշմամբ Հայաստանում վարչատարածքային մի շարք փոփոխություններ են արվում։

• Քաղաքի կարգավիճակ են ստանում Աբովյանը և  Աշտարակը:
• Ստեղծվում են Անիի, Արտաշատի, Ղուկասյանի, Մարտունու, Սպիտակի գյուղշրջանները, որոնք միավորում էին համապատասխանաբար Անիի և Արթիկի, Արտաշատի և Վեդիի, Ղուկասյանի և Ամասիայի, Մարտունու և Կամոյի, Սևանի և Հրազդանի, Սպիտակի և Կիրովականի շրջանները։

1945 - Բացվեց Հայաստանի կոմպոզիտորների 1-ին համագումարը։
1945 - Երևանում բացվեց Հայաստանի ստեղծագործողների առաջին համագումարը։
1933 - Երևանում գործարկվեց առաջին տրամվայը։

• Այդ «Ավանգարդ» թերթը լույս է տեսնում առաջին էջին պատկերված տրամվայի լուսանկարով և ազդարարելով՝ «Այսօր տրամվայի ռելսերը կզրնգան Երևանի փողոցներում»։
• Տրամվայի կառուցումն սկսվեց 1932 թվականի մարտին, և լիովին ավարտվեց մինչև դեկտեմբերի 15-ը։
• Եթե 1933-ին գծի երկարությունը 7 կիլոմետր էր, ապա երեսուն տարի անց այն հասավ 85 կիլոմետրի, իսկ վագոնների քանակը՝ 222-ի։
• Մինչ այդ քաղաքում գործում էր 1906 թվականին հիմնված «կոնկան»՝ ձիաքարշ տրամվայը, որն այլևս չէր հասցնում սպասարկել արագ զարգացող մայրաքաղաքը։ Էլեկտրական տրամվայի առաջին գիծը միացնում էր երկաթուղային կայարանը քաղաքի կենտրոնին՝ Լենինի հրապարակին, որն այսօր Հանրապետության հրապարակն է։

1846 - Թիֆլիսում Հակոբ Վարդապետ Կարինյանի և Պ. Միքայելի նախաձեռնությամբ հրատարակվեց ռուսահայոց երկրորդ«Կովկաս» լրագիրը:

ԱՅՍՕՐ ԾՆՎԵԼ ԵՆ

1984 - Բաղդասար Խաչիկյան (ծնվ. Կրասնոդար), երգիչ, մենակատար-կոնտրտենոր

• Բաղդասարը մենահամերգով (ինչպես նաև համակուրսեցի Աննա Վիկինայի հետ) հանդես է գալիս Կրասնոդարի տարբեր համերգային հարթակներում՝ կատարելով Վ.Ա. Մոցարտի, Ջ. Ա. Մոցարտի ստեղծագործությունները:Ռոսինիի, Ժ. Օֆֆենբախի, Ա. Վիվալդիի, Պ. Ի. Չայկովսկու և այլ կոմպոզիտորների ստեղծագործություններ:

1956 - Սարգիս Համալբաշյան, գեղակարիչ
1955 - Վարտկես Քնաջյան (ծնվ. Եթովպիա), հայկական ոսկերչական միության ղեկավար, Backes & Strauss-ի կառավարիչ տնօրեն

• Վարտկեսի հայրը Եթովպիայի կայսեր անձնական ժամագործն է։

1949 - Դավիթ Զադոյան, պետական գործիչ
1941 - Ռուբեն Մաթևոսյան, հայ երգիչ, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ
1942 - Միշել Մայոր (ծնվ. Շվեյցարիա), ժամանակակից ականավոր աստղաֆիզիկոս 

• Վիկտոր Համբարձումյանի անվան Միջազգային մրցանակի առաջին դափնեկիրը՞

1940 - Սուրեն Բաղդասարյան (ծնվ. Ստեփանակերտ), մարզական մեկնաբան, «Ֆուտբոլ+» թերթի հիմնադիր և գլխավոր խմբագիր, ՀՀ ֆիզիկական կուլտուրայի վաստակավոր աշխատող
1934 - Օլվի Լեոն Մանգասարյան (ծնվ. ԱՄՆ), մաթեմատիկոս գիտնական, պրոֆեսոր, վարիչ, Վիսկոնսինի համալսարանի մաթեմատիկայի ամբիոն
1901 - Ավրորա (Արշալույս) Մարտիկանյան, գրող, դերասանուհի, Ավրորա մրցանակը կոչվում է ի պատիվ այս գեղեցկուհու։

• Ավրորա Մարտիկանյանը ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Խարբերդ նահանգի Չմշկածագ գյուղում:
• Նրա հայրը հարուստ դրամագործ էր և ճանաչված անձնավորություն։ Արշալույսն ուներ չորս եղբայր և երեք քույր:
• 1915թ.-ին Արշալույսը, ով ընդամենը 14 տարեկան աղջնակ էր, իր աչքերով տեսնում է հոր, մոր, եղբայրների և քույրերի դաժան սպանությունը: Արշալույսն առևանգվում է գաղթի ճանապարհին, 85 ցենտով վաճառվում Մալաթիայի և Ուրֆայի ստրկավաճառների շուկաներում: Անցնելով դժոխքի միջով՝ նրան հաջողվում է փախչել հարեմից, անցնել ռազմաճակատի գիծը և Զորավար Անդրանիկի միջնորդությամբ տեղափոխվել ԱՄՆ:
• Նա մեկնեց այդ երկիր` ոչ միայն փրկվելու, այլև հասցնելու մեծն Զորավարի հայտնի ուղերձը ամերիկացիներին: Նա պետք է աշխարհին հաղորդակից դարձներ հայերի դեմ իրագործած ցեղասպանության մասին: Այդ առաքելությունը նա փայլուն կատարեց: 1918թ.-ին ԱՄՆ-ում հրատարակվեց նրա հուշագրությունը՝ «Հոշոտված Հայաստան» (Ravished Armenia) գիրքը:
• 1918թ.-ին նկարահանվեց Հայոց ցեղասպանության մասին պատմող առաջին գեղարվեստական ֆիլմը` Ravished Armenia, որի սցենարի հեղինակն ու գլխավոր դերակատարն Արշալույս Մարտիկանյանն էր: Բացառիկ դիտելիություն է ունենում ֆիլմն ամբողջ աշխարհում՝ բերելով 30 միլիոն դոլարի եկամուտ, որը տրամադրվեց Մերձավոր Արևելքի 60 հազար հայ որբերի կենսամակարդակի ապահովմանը:
• Ավրորայի պատմությունն ու ֆիլմը շուտով փակի տակ դրվեց և մոռացվեց, արգելափակված ֆիլմի հետ մոռացվեց նաև Ավրորան, ով մահացավ 1994թ.-ին՝ 93 տարեկան հասակում: Մահացավ մոռացության մեջ, մերժված բոլորի կողմից, սակայն նա կրկին պետք է հայտնվի նոր առաքելությամբ ու նոր պատգամով…

1891 - Արամ Ամիրբեկյան (մ. 1971), դերասան

• Ամիրբեկյանի լավագույն աշխատանքներն են Շորորը՝ «Շորն ու Շորշորը» (1927), Արամը՝ «Մեքսիկացի դիվանագետները» (1932) ֆիլմերում:

1867 - Նիկոլ Դուման, հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ (մ. 1914)
1853 - Վարդան Վարդանով, հայ ֆիզիոլոգ