Պատմության հայկական օրը. մարտի 19


ԱՅՍՕՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ ՆՇՎՈՒՄ Է

Երուսաղեմի Ս. Հովհան հայրապետի, հայոց Ս. Հովհաննես Օձնեցի հայրապետի, Ս. Հովհան Որոտնեցի և Ս. Գրիգոր Տաթևացի վարդապետների հիշատակության օրը (Հայ Առաքելական Եկեղեցի)

  • Մեծ Պահքի երրորդ շաբաթ օրն Հայաստանյայց Առաքելական եկեղեցին տոնում է Հայ եկեղեցու նշանավոր աստվածաբան-եկեղեցականների՝ Ս. Հովհան Օձնեցի հայրապետի, Ս. Հովհան Որոտնեցի և Ս. Գրիգոր Տաթևացի վարդապետների և Երուսաղեմի Ս. Հովհան հայրապետի հիշատակության օրը:
  • Ս. Հովհաննես Օձնեցին, ում մեծարել են նաև Իմաստասեր անվամբ, Հայ եկեղեցու սրբացված հայրապետներից է: Ըստ վարքագիրների՝ հոգևոր ու մտավոր կատարելությունից զատ, փայլել է նաև արտաքին վայելչությամբ: Գահակալության 11 տարիների ընթացքում (717-728 թ.թ.) Հովհաննես Օձնեցի կաթողիկոսը կարողացել է դիմակայել բյուզանդական ու արաբական ճնշումներին, պայքարել աղանդավորության դեմ: Օձնեցին թողել է հարուստ ու արժեքավոր գրական ժառանգություն: Նրա «Կանոնագիրք Հայոց»-ը հայ իրականության մեջ իրավաբանական առաջին մեծ ժողովածուն է, որտեղ ի մի են բերված եկեղեցական կանոնները: Նա հայտնի է նաև իբրև բազմաթիվ ճառերի հեղինակ և շարականագիր: Ս. Հովհաննես կաթողիկոսի գլխավոր ձեռնարկումներից են Հայ եկեղեցու բարեկարգման համար գումարված 726 թվականի Դվինի ժողովը, ինչպես նաև նույն թվականի Մանազկերտի ժողովը` կազմակերպված Հայ և Ասորի եկեղեցիների միության ամրապնդման նպատակով: Ս. Հովհաննես Օձնեցի Հայրապետի շիրիմը գտնվում է իր հայրենի Օձուն գյուղի մոտ` Արդվի գյուղի Սրբանես (Ս. Հովհաննես) եկեղեցու բակում, որ դարձել է նվիրական ուխտատեղի հավատացյալ հայության համար:
  • Միմյանց հետ կապված են Ս. Հովհաննես Որոտնեցի (1315-1388) և Ս. Գրիգոր Տաթևացի (1346-1410) վարդապետների անունները: Ս. Գրիգոր Տաթևացին` Հայ եկեղեցու «Եռամեծ» վարդապետն ու խոշորագույն աստվածաբանը,  ուսանելով Ս. Հովհաննես Որոտնեցու մոտ, հետագայում իր բարձրակետին հասցրեց ուսուցչի կողմից հիմնած Տաթևի նշանավոր դպրոցը: Տաթևացին հեղինակ է աստվածաբանական մեծարժեք աշխատությունների ու քարոզների, որոնց շարքում առանձնացվում են «Գիրք Հարցմանց»-ը և քարոզգրքերը: Տաթևացու գրառումների շնորհիվ մեզ է հասել նաև Որոտնեցու գրական ժառանգության մի մասը:
  • Հայ եկեղեցու երեք սրբերի հետ մեկտեղ նույն օրը նշվում է նաև 4-րդ դարի Երուսաղեմի Ս. Հովհան Հայրապետի հիշատակության օրը: Ս. Հովհան Երուսաղեմացին որպես Երուսաղեմի հայրապետ 386 թ. հաջորդել է Ս. Կյուրեղ Երուսաղեմացուն: Հայտնի էր ընդարձակ գիտելիքներով և առաքինի վարքով, բարեհոգի և հանդուրժող բնավորությամբ, որի շնորհիվ դեռևս իր կյանքի օրոք նրան կոչում էին «սուրբ և սքանչելի հայրապետ»: Ոմանք էլ կասկածում էին, որ հարում է հերձվածողներին. քանզի սուրբ հայրապետը չէր շտապում հարաբերությունները խզել նրանց հետ, ովքեր վերջնականապես չէին շեղվել ուղղափառությունից: Նա մեծ համբերությամբ էր տանում իրեն ուղղված բոլոր զրպարտանքները՝ սիրով ու անվեհեր հանդարտությամբ պարզաբանելով իր դիրքորոշումը: Այնուհանդերձ, շատ ջանքեր պահանջվեցին, որպեսզի Ս. Հովհանին մեղադրողներն ի վերջո ընդունեն նրա դավանական համոզմունքների անաղարտությունը: Մինչև կյանքի վերջը սուրբ հայրապետն իր հոտը պահպանեց ամեն տեսակ հերձվածողական մոլորություններից, իսկ վախճանից առաջ ժողովներ գումարելով՝ վճռական դեր խաղաց դատապարտելու համար Պեղագիոսի ուսմունքը, որը պնդում էր, թե փրկության համար բավական են մարդկային ջանքերը առանց աստվածային շնորհի:
  • Ս. Հովհանը խաղաղությամբ ննջեց 417 թ. հունվարին՝ թողնելով բարի հիշատակ և դասվելով սուրբ հայրապետների շարքում:
  • Այս տոնը հանդիպելու է հետևյալ ամսաթվերին՝ 2023-03-11, 2024-03-02, 2025-03-22, 2026-03-07, 2027-02-27, 2028-03-18, 2029-03-03, 2030-03-23:

ԻՐԱԴԱՐՁՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԵՎ ՀԱՅԵՐԻ ՇՈՒՐՋ

2021 - Բուդապեշտում անցկացվող ազատ ոճի ըմբշամարտի եվրոպական գոտու օլիմպիական վարկանիշային մրցաշարում Վազգեն Թևանյանը եզրափակիչում 9:0 հաշվով վստահ հաղթանակ տարավ Օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր, աշխարհի և Եվրոպայի եռակի չեմպիոն, ադրբեջանցի Հաջի Ալիևի նկատմամբ:
2021 - Ադրբեջանական կողմը Մարտունու շրջանի Կարմիր Շուկա-Շեխեր համայնքների խաչմերուկում հայկական կողմին է փոխանցել Ֆիզուլի տարածաշրջանից հայտնաբերված ևս 15 աճյուն: 
2015 - Հարձակում Գյուլիստանի ուղղությամբ․ հայկական կողմում երեք զոհ, Ադրբեջանում`երկու:

  • Կողմերը միմյանց էին մեղադրում ժամեր շարունակված մարտական գործողությունների համար: Փորձագետները նշում էին`շփման գծում նոր փուլ է սկսվել՝ ականային պատերազմ:

1999 - Եվրախորհրդարանը բանաձև է ընդունում Ղարաբաղի վերաբերյալ`աջակցություն հայտնելով միջնորդների առաջարկած վերջին`«ընդհանուր պետության» տարբերակին։

  • Եվրամիության խորհրդարանը նաև հորդորել էր ԵԱՀԿ Մինսկի խմբին շարունակել ջանքերը` տարածաշրջանում վերջնական և կայուն խաղաղության հասնելու համար։

1993 - Միջպետական հարաբերությունների հիմնադրույթների մասին պայմանագիր ստորագրվեց Հայաստանի և Ղրղզստանի միջև:
1992 - Ղարաբաղի հարցով հեռախոսազրույց են ունենում ԱՄՆ-ի ու Ռուսաստանի նախագահները։

  • Շուրջ մեկուկես ժամ շարունակված զրույցում, ըստ Սպիտակ տան, ԱՄՆ նախագահ Ջ.Բուշը աջակցություն էր հայտնել Ելցինի նախաձեռնած բարեփոխումներին, և համաձայնել, որ Ռուսաստանն ու Նահանգները պետք է միասին աշխատեն ղարաբաղյան խնդրի խաղաղ կարգավորման ուղղությամբ։

1988 -  «Ղարաբաղ» շարժման կազմկոմիտե​​​​​​ն թռուցիկ տարածեց, որով չեղարկեց մարտի 26-ին հայտարարված միտինգը։

  • Դրանով «Ղարաբաղ» կոմիտեն բացառեց բախումները «պարետային ժամ» հայտարարված, սովետական զորքով, տանկերով, զենք-զինամթերքով լցված Երևանում։

ՀԱՅՐԵՆԱԿԻՑՆԵՐ
Հայաստանի խաղաղ մայրաքաղաքը զորք է մտել: Այս իրավիճակում տեղական կոմիտեների մարտի 19-ի ժողովի որոշումը կոմիտեն ստիպված է վերանայել: Ինչպես չի երաշխավորված ինքնորոշման սահմանադրական կարգը, այդպես էլ չի երաշխավորած այս օրերին փողոցներում ու հրապարակներում գտնվող ժողովրդի կյանքը: Ուստի երևանցիներին և Հայաստանի ողջ բնակչությանը կոչ ենք անում ցուցաբերել իրենց հատուկ կարգապահություն ու միաբանություն և մարտի 26-ին մեկ մարդու նման դուրս չգալ տներից: Մենք տեղի ենք տալիս բիրտ ուժի առաջ, բայց շարժումը չի դադարել: Քանի դեռ հայության օրինական պահանջը չի բավարարված, քանի դեռ արցախահայությունը լի է վճռականությամբ, մեր սուրբ պարտքն է լինել մեր եղբայրների կողքին: Հայաստանի Ղարաբաղյան շարժման ընթացքը կթելադրի Ղարաբաղի իրադարձություններով:

«ՂԱՐԱԲԱՂ» շարժման կազմկոմիտե 

  • Այն պատմական-ճակատագրական օրերի համար ծնված այս «Մահերի դուռը» փակող թռուցիկի գրության հեղինակը  Վանո Սիրադեղյանն էր: Գրվել  է Բաբկեն Արարքցյանենց Կասկադում գտնվող տանը, հաշված րոպեների ընթացքում և շատ կարճ ժամանակ անց տարածվել։

1975 - «Հրազդան» մարզադաշտում UEFA-ի Չեմպիոնների Լիգայի շրջանակում կայացավ Երևանի «Արարատ»-ի և Մյունխենի «Բավարիա»-ի հանդիպումը:

  • «Արարատ»-ն այդ խաղում 1:0 հաշվով հաղթեց Եվրոպայի ամենաուժեղ ակումբային թիմին, որի կազմում խաղում էր աշխարհի մի քանի չեմպիոն՝ Ֆրանց Բեքենբաուերի գլխավորությամբ: Գնդակը գլխի հարվածով «Բավարիա»-ի դարպասն ուղարկեց Արկադի Անդրեասյանը:
  • Ցավոք, պատասխան խաղում «Արարատ»-ը պարտություն կրեց և դուրս մնաց հետագա պայքարից:

ԱՅՍՕՐ ԾՆՎԵԼ ԵՆ

1971 - Ալֆրեդ Տեր-Մկրտչյան (ծնվ. Երևան), ըմբիշ, Օլիմպիական խաղերի մրցանակակիր, աշխարհի չեմպիոն, աշխարհի և Եվրոպայի առաջնությունների բազմակի մրցանակակիր

  • 2017 թվականից Շվեյցարիայի հունահռոմեական ոճի ըմբշամարտի հավաքականի գլխավոր մարզիչն է:

1955 - Ռոստիսլավ Փիրումով, կինոօպերատոր; Ռուսաստանի Կինոօպերատորների գիլդիայի անդամ
1946 - Հովհաննես Սահակյան (մ. 1971), ըմբշամարտի Ուկրաինայի չեմպիոն, ԽՍՀՄ առաջնության բրոնզե մեդալակիր, ԽՍՀՄ գավաթակիր

  • 1972 թվականից Խարկովում ընթանում է նրա հիշատակին նվիրված մրցաշար։

1935 - Սուրեն Հասմիկյան (ծնվ. Երևան), կինոգետ, արվեստի վաստակավոր գործիչ
1934 - Լիզա Ազարյան (ծնվ. Ախալցխա), մարմնամարզիկ

  • Մարմնամարզության աշխարհի (1954, 1958) և Օլիմպիական խաղերի (1954, 1958) կրկնակի չեմպիոն Ալբերտ Ազարյանի կինն է:

1928 - Վարդուհի Վարդերեսյան (ծնվ. Բուխարեստ, մ. 2015 թ.), ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1965 թ.), ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1988 թ.)

  • Նկարահանվել է «Պատվի համար», «Մոր սիրտը», «Ճանապարհ դեպի կրկես», «Հայրիկ», «Կարինե» և այլ ֆիլմերում:

1924 - Լև Կուլիջանով (ծնված. Թբիլիսի, մ. 2002), կինոռեժիսոր, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1976)
1921 - Հարրի Բաբասին (ծնված. Դալաս, մ. 1988), կոնտրաբասիստ և թավջութակահար, ջազ-բոս-նովա նոր ոճի հիմնադիրը

  • Նրա մականունը «Արջ» էր։ Ջազում առաջին անգամ օգտագործել է թավջութակ։ 
  • Լարային ջազային դուետի  (թավջութակ և կոնտրաբաս)՝ եզակի անսամբլի հիմնադիրն է։

1913 - Մարի Աթմաչյան (ծնվ. Բաֆրա, Թուրքիա, մ. 1999), բանաստեղծուհի, գրական-հասարակական գործիչ
1905 - Մովսես Գրիգորյան (ծնվ. Սասիկ, Թուրքիա, մ. 1995), արևմտաեվրոպական և ռուսական փիլիսոփայության պատմության մասնագետ
1904 - Մարիա Մոջորյան (ծնվ. Ալեքսանդրապոլ, մ. 1972), դերասանուհի, Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ
1887 - Լևոն Ալավերդյան (ծնվ. Թբիլիսի, մ. 1963), դերասան; ժողովրդական արտիստ բեռը. 1951 թ.)
1876 - Արտակ Սմբատյանց (ծնվ. Տավուշ, մ. 1937), եպիսկոպոս
1845 - Լյուդվիգ ֆոն Արեթին (մ. 1884), Ռեյխստագի պատգամավոր; Բարոն

  • Արետինները հայկական ծագմամբ բավարական բարոնների տոհմ է, որի անդամները բազմիցս արժանացել են պետական ծառայության և գրականության ասպարեզում ունեցած իրենց վաստակին: