Պատմության հայկական օրը. ապրիլի 2


ԱՅՍՕՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ ՆՇՎՈՒՄ Է

Ս. Գրիգոր Լուսավորչի սոսկալի չարչարանքների ու վիրապ մտնելու հիշատակության օրը (Հայ Առաքելական եկեղեցի)

  • Այս տոնը հայոց առաջին հայրապետ Ս. Գրիգոր Լուսավորչի հիշատակության երեք տոներից առաջինն է տարվա ընթացքում: Ըստ Հայաստանյայց Առաքելական եկեղեցու տոնացույցի՝ նշվում է Մեծ պահքի 6-րդ կիրակիի նախորդ շաբաթ օրը: Տոնը կատարվում է ի հիշատակություն Խոր Վիրապում Ս. Գրիգոր Լուսավորչի կրած չարչարանքների: Ըստ պատմական աղբյուրների` Ս. Գրիգոր Լուսավորիչն Անակ Պարթև իշխանի որդին էր:
  • Սպանելով հայոց Արշակունի Խոսրով թագավորին, Անակ Պարթևը սպանվում է հայ իշխանների կողմից: Որդին՝ Գրիգորը, մեծանում և կրթություն է ստանում Կեսարիայում՝ դաստիարակվելով իբրև բարեպաշտ քրիստոնյա: Հետագայում դառնում է Խոսրով արքայի որդու՝ Տրդատ թագավորի արքունի դիվանապետը: Սակայն տեղեկանալով, որ Գրիգորը քրիստոնյա է, ինչպես նաև արքայասպան Անակի որդին, Տրդատ արքան նրան չարչարանքների է ենթարկում և նետում Խոր Վիրապի ստորգետնյա զնդանը: 4-րդ դարի Ընդհանրական Եկեղեցու սուրբ Հովհան Ոսկեբերան հայրապետը Ս. Գրիգոր Լուսավորչին նվիրված իր ներբողում գրել է. «Հիշեք և նրա համբերությունը խոր վիրապի մեջ, որքան էր նեղություններով դառնացած... Իսկ ո՞վ կարող է խոսքով պատմել երանելու անսահման ճգնության մասին, կամ օրինակով ցույց տալ նրա անտանելի նեղությունը, որ ապրում էր իժերի և քարբերի մեջ, որտեղ ոչ զրուցակից կար, ոչ վշտակցող բարեկամ, ոչ օգնական, ոչ մխիթարող և ոչ ծառայող: Նա համբերում էր մեծ ժուժկալությամբ, իբրև կենդանի դրված գերեզմանի մեջ, անտուն, մերկ, գիշեր-ցերեկ, ամռան շոգին և ձմռան սառնամանիքին, քանզի մոտ էր Աստծուն»:
  • Խոր վիրապում կրած 13 տարիների չարչարանքներից հետո Ս. Գրիգոր Լուսավորչը, դուրս գալով ստորգետնյա զնդանից, Քրիստոսի լույսն է տարածում հայոց աշխարհում՝ դառնալով պետականորեն ճանաչված Հայ եկեղեցու առաջին հովվապետը: Ս. Գրիգոր Լուսավորչի հիշատակը, իբրև համաքրիստոնեական սուրբ, տոնում են նաև քրիստոնյա մյուս եկեղեցիները:
  • Այս տոնը հանդիպելու է հետևյալ ամսաթվերին՝ 2023-03-25, 2024-03-16, 2025-04-05, 2026-03-21, 2027-03-13, 2028-04-01, 2029-03-17, 2030-04-06:

ԻՐԱԴԱՐՁՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԵՎ ՀԱՅԵՐԻ ՇՈՒՐՋ

2021 - Արցախի ՊԲ-ն հրապարակել է Հայրենիքի համար մղված մարտերում նահատակված ևս 52 հերոս զինծառայողների անունները
2021 - ԱՄՆ պետքարտուղարությունը հրապարակեց Մարդու իրավունքների պաշտպանության մասին իր ամենամյա զեկույցը, ուր առանձին անդրադարձ կա Հայաստանի՝ 2020 թ.-ի զարգացումներին
2016 - Լայնամասշտաբ ռազմական գործողություններ տեղի ունեցան Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի և Ադրբեջանի Հանրապետության զինված ուժերի միջև արցախա-ադրբեջանական շփման գծի ողջ երկայնքով, որը տևեց 4 օր և անվանվեց Ապրիլյան քառօրյա պատերազմ:

  • Ըստ ՀՀ այն ժամանակվա նախագահ Սերժ Սարգսյանի, հայկական կողմը կորցրել է 800 հա տարածք: Համաձայն ադրբեջանական լրատվամիջոցների, հայկական կողմի տարածքային կորուստները կազմում են ավելի քան 2000 հա, ինչպես նաև Ադրբեջանի վերահսկողության ներքո է անցել մարտավարական նշանակության ընդարձակ տարածք:
  • Ըստ որոշ հրապարակումների, հայկական կողմից զոհվել կամ սպանվել է ավելի քան 100 մարդ, ըստ ադրբեջանական մամուլի՝ հայկական կողմը զինծառայողների շրջանում ունեցել է 320 զոհ և ավելի քան 500 վիրավոր:

2004 - Երևանի կենտրոնից դեպի Նորք բարձրացող ճոպանուղու վագոնը 15 մետր բարձրությունից ընկնում է Ամառանոցային փողոցի առանձնատներից մեկի բակի տարածքում: 

  • Վագոնի 11 ուղևորներից երկուսը տեղում մահանում են, մեկ այլ ուղևոր՝ հիվանդանոց տեղափոխելու ճանապարհին, չորրորդը՝ հիվանդանոցում:

2002 - Ռոբերտ Քոչարյանի նշանակած Հեռուստատեսության և ռադիոյի անկախ հանձնաժողովը «Ա1+»-ի զբաղեցրած 37-րդ կապուղին տալիս է ժամանցային ծրագրերի մեջ մասնագիտացած «Շարմ» ընկերությանը։ 

  • Եթերազրկման հաջորդ օրերին մայրաքաղաքում տեղի էին ունենում խոսքի ազատության պաշտպանությանն ուղղված հանրահավաքներ։ Միջազգային կառույցները հայտարարեցին, որ Հայաստանը վտանգավոր ճանապարհ է մտնում ազատ խոսքի վրա ձեռք բարձրացնելով։

1998 - Նախագահի թեկնածու Կարեն Դեմիրճյանը հայտնում է իր կասկածը նախագահի ընտրությունների օրինական ընթացքի մասին, սակայն «ինքը ժողովրդին փողոց հանող չէ», մնալու է քաղաքականության մեջ և պայքարելու է Սահմանադրության շրջանակներում։
1993 - Հայկական կողմը վերահսկողության տակ է առնում Քարվաճառի (Քելբաջար ) շրջանը։

  • Օրեր շարունակված ռազմական գործողությունը հնարավորություն է տալիս բացել Ղարաբաղը Հայաստանին կապող Մարտակերտ-Վարդենիս երկրորդ ցամաքային ճանապարհը։

1918 - Ապրիլի 2-6-ը Շուշիում տեղի էր ունեցել հայ-թաթարական առաջին համագումարը հավասար` 45-ական պատգամավորների մասնակցությամբ։

  • Կարճ ժամանակ անց հիմնադրվեցին Վրաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի հանրապետությունները։
  • Ադրբեջանի մայրաքաղաք դարձավ Ելիզավետպոլը (Գյանջա). թաթարները նահանգի ամբողջ տարածքին տիրելու հավակնություն ներկայացրին։ Նրանց աջակցեցին օսմանյան զորքերը՝ Նուրի փաշայի գլխավորությամբ։
  • Հայ-թաթարական մեկ այլ համագումար մայիսի 29-ին տեղի ունեցավ Ասկերանում, երբ հռչակվել էին երեք անդրկովկասյան հանրապետությունները, որի լուրը համագումարը հավանաբար դեռ չուներ։

ԱՅՍՕՐ ԾՆՎԵԼ ԵՆ

1958 - Հասմիկ Նուրիջանյան (ծնվ. Երևան), Լատվիայի հայերի կայքի հիմնադիր և խմբագիր Karap.lv
1949 - Վրեժ Իսրայելյան (ծնվ. Երևան), արձակագիր, դրամատուրգ
1938 - Լեոնիդ Միլ (ծնվ. Կաունաս, Լիտվա, մ. 1992), բանաստեղծ-թարգմանիչ, թարգմանել է Գրիգոր Նարեկացի
1928 - Ջոն Գիզիրյան (ծնվ. Ուայթինսվիլ, ԱՄՆ, մ. 2006), ԱՄՆ բանակի ռազմական հետախուզության փոխգնդապետ

  • Նրա մայրը՝ Մարիցան, և հայր Մեսրոպը ծնվել են Խարբերդում։

1913 - Արև Բաղդասարյան (ծնվ. Շուշի, մ. 1994), դերասանուհի, աշխարհի ժողովուրդների երգերի և պարերի կատարող, Հայկական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1961)

  • 1964 թ. Ինդոնեզիայում խորհրդային արվեստի առաջատար վարպետների հյուրախաղերի ժամանակ Հայաստանի ժողովրդական արտիստուհի Արև Բաղդասարյանը համերգներից առաջ տեղում պատրաստել էր ինդոնեզական ինքնատիպ երգ-պար՝ «Ողջ աշխարհը ես անցել եմ» և ելույթ ունեցել ինդոնեզացի հանդիսատեսի առջև։ Այդ համարն այնքան հաջող էր ստացվել, որ անկախության պետական պալատում համերգին դահլիճում ներկա այդ երկրի նախագահ Սուկարնոն, հիացած նրա գեղեցիկ կատարումներով, բեմ բարձրացավ և հանդիսատեսի բուռն ծափահարությունների ներքո սկսեց պարել նրա հետ։
  • 1906 - Ստեփան Սպանդարյան (ծնվ. Մոսկվա, մ. 1987), բասկետբոլիստ, խորհրդային բասկետբոլի հիմնադիրներից; ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ (1943), ԽՍՀՄ վաստակավոր մարզիչ (1957), ԽՍՀՄ չեմպիոն (1937)
  • Գրական քննադատ, հրապարակախոս և ռուսական հեղափոխական շարժման գործիչ Սուրեն Սպանդարյանի որդին է։

1896 - Սողոմոն Թեհլերյան (ծնվ. Պակարիշ, Թուրքիա, մ. 1960), ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ
Թեհլերյաինը «Նեմեսիս» գործողության շրջանակներում 1921 թվականին գնդակահարել է երիտթուրքերի ներքին գործերի նախարար և Մեծ Եղեռնի գլխավոր կազմակերպիչներից մեկին` Թալեաթ փաշային։ 

  • Համաշխարհային առաջին պատերազմը սկսվելուն պես նա ժամանել է Հայաստան, ուր մասնակցել է կամավորական շարժմանը՝ Անդրանիկի գնդում։
  • 1915-ին` Ցեղասպանության ընթացքում, կորցրել է իր ողջ ընտանիքը` ծնողներին, եղբայրներին ու քույրերին: Ջարդերից հետո հրաշքով կենդանի է մնացել ու ապաստան գտել քրդերի մի ընտանիքում, որտեղից էլ փախել է Արևելյան Հայաստան: 
  • Ի հիշատակ Թեհլերյանի՝ հուշարձաններ են կանգնեցվել Ֆրեզնոյում, Թալինի շրջանի Մաստարա գյուղում և Երևանում։

1893 - Գասպար Վարդազարյան (ծնվ. Էրիվան, մ. 1981), գործարար, հասարակական գործիչ, Փարիզի ռուսահայերի միության գանձապետ (1940-ական թթ.), նախկին կոմբատանտների հայ սպաների միության նախագահ (1954-ից)
1888 - Մարիետա Շահինյան (ծնվ. Մոսկվա, մ. 1982), գրող, հասարակական գործիչ

  • Հետաքրքիր փաստ է. 20-րդ դարի ամենատաղանդավոր ռուս վեց գրողներից (Մարինա Ցվետաևա, Աննա Ախմատովա, Թեֆի, Զինաիդա Հիպպիուս, Նինա Բերբերովա, Մարիետա Շահինյան) երկուսը հայ էին: Երկուսն էլ երկարակյացներ էին, իսկ նրանցից մեկը նաև չտեսնված գեղեցկուհի: 

1827 - Յուզեֆ Նիկորովիչ (ծնվ. Զբոյսկ, Ուկրաինա, մ. 1890), լեհահայ, կոմպոզիտոր և դաշնակահար

  • 1893 թ. Լեհաստանի գրական-գեղարվեստական ընկերությունը լեհական մշակույթի բնագավառում ունեցած հսկայական վաստակի համար Կրակովում թողարկել է արծաթե հուշամեդալ՝ ի պատիվ Յուզեֆ Նիկորովիչի և Կորնելիա Ուեյսկու:
  • 1927-ին կոմպոզիտորի հարյուրամյակի տոնակատարության օրերին Լվովի փողոցներից մեկին շնորհվեց Յուզեֆ Նիկորովիչի անունը: